شرح مختصري از طرح گاز طبيعي آغارو دالان:

بمنظور صيانت از ذخاير نفت وگاز وافزايش توانايي توليد و صدور نفت خام كشور،طرح گاز طبيعي آغار و دالان در جهت بازيافت ثانوي نفت در ميدان نفتي مارون مورد توجه قرار گرفت.

اين طرح كه با تلاش متخصصين ايراني طراحي ونصب گرديد متشكل از تاسيسات جمع آوري گاز از حوزه هاي آغار و دالان،احداث خطوط لوله ها انتقال گاز و مايعات گازي،احداث پالايشگاه گاز فراشبند وتاسيسات جنبي آن مي باشد.

موقعيت جغرافيايي و ظرفيت توليد :

ميدان گاز دالان:

ميدان گازي دالان در 120 كيلومتري جنوب غربي شيراز به ابعاد 45*7 كيلومتر مابين بوشكان، مند وكوه كاكي واقع شده است.حجم كلي گاز قابل توليد از اين حوزه 8/6 تريليون فوت مكعب برآورد شده است.با احداث تاسيسات سر چاهي براي 9 حلقه چاه سه مركز جمع آوري،92 كيلومتر خطوط لوله 6 الي 16 اينچ،63 كيلومتر خطوط انتقال نيرو و… امكان توليد،جمع آوري وانتقال روزانه 600 ميليون فوت مكعب گاز از اين حوزه به پالايشگاه فراشبند فراهم آمده است.

ميدان گاز آغار:

ميدان گازي آغار در 150كيلومتري شرق بوشهر به ابعاد تقريبي8*75كيلومتر در نزديكي بخش قير واقع شده است.حجم كلي گاز قابل توليد از اين حوزه6 تريليون فوت مكعب برآورد شده است.با احداث تاسيسات سرچاهي براي 14 حلقه چاه،چهار مركز جمع آوري ،تسهيلات مركزي آغار،242 كيلومتر خطوط لوله به قطر 3 الي 24 اينچ،190كيلومتر خطوط انتقال نيرو و … . امكان توليد،جمع آوري و انتقال روزانه 800 ميليون فوت مكعب گاز و مايعات گازي از حوزه آغار به پالايشگاه فراشبند فراهم ميشود.

خط لوله42 اينچ انتقال گاز:

بمنظور انتقال گازهاي استحصال شده ازميادين آغار و دالان يك رشته خط لوله 42 اينچ به طول 330 كيلومتر از پالايشگاه دالان تا نزديكي كارخانه گاز و گاز مايع 1000 احداث شده است.به لحاظ بالا بودن حجم گازهاي انتقالي،فشار عملياتي،قطر و ضخامت بالا،جنس لوله و اتصالات،اين خط از اهميت ويژه اي برخوردار است.

مسير خط لوله از مناطق كوهستاني و صعب العبور استانهاي فارس و بوشهر گذشته ونهايتا در استان خوزستان به تاسيسات تزريق گاز مارون و پالايشگاه گاز بيد بلند متصل ميگردد.مجموعه موارد فوق به همراه نوع گاز ترش خط لوله 42 اينچ آغار و دالان آن را در زمرة استثنايي ترين خطوط لوله جهان قرار داده است.

خط لوله 8 اينچ مايعات گازي:

بمنظور انتقال مايعات گازي تثبيت شده از پالايشگاه دالان به بندر طاهري يك رشته خط لوله 8 اينچ به طول تقريبي 154 كيلومتر به همراه تلمبه خانه،تاسيسات توپك راني و ايستگاههاي حفاظت كاتديك احداث گرديده است.

خط لوله3 و 24 اينچ:

بمنظورفراهم نمودن امكان انتقال روزانه 800 ميليون فوت مكعب گاز و مايعات گازي مربوطه از تسهيلات مركزي آغار به پالايشگاه دالان و همچنين ايجاد تسهيلات لازم براي انتقال 8 مگاوات آمپر برق از پالايشگاه دالان به منطقه آغار عمليات اجرايي به شرح زير انجام گرفته است:

-احداث90كيلومترخطوط لوله 3 اينچ و 24 اينچ از تسهيلات مركزي آغار به پالايشگاه دالان همراه با سيستم حفاظت كاتديك مربوطه وتعداد 10 عدد ايستگاه بين راهي قطع جريان وتجهيزات توپك راني.

-احداث 83كيلومتر خط انتقال نيروي 33 كيلو ولتي همراه با پستهاي برق مربوطه.

پالايشگاه گاز فراشبند :

پالايشگاه گاز فراشبند بمنظور فراورش 1400م ف م ر گازهاي توليدي حوزه هاي آغارو دالان احداث شده است.تاسيسات اصلي واحدهاي عملياتي اين پالايشگاه به شرح زير ميباشند :

1 ايستگاههاي شيرهاي قطع جريان گاز ورودي (واحد4500)

برروي كليه خطوط گاز ومايعات گازي ورودي به اين پالايشگاه مجموع شيرههاي قطع جريان نصب شده است كه از سيستم plc كنترل پالايشگاه ها فرمان مي گيرد.

2لخته گيرهاي ورودي ومخزن تفكيك سه فازي(واحد100)

گاز ورودي به پالايشگاه در فشار 127.5بار بصورت دوفازي بوده كه در ورود به لخته گير آغار ودالان مايعات از گاز جدا مي شوند.

مايعات جدا شده از هر كدام از لخته گير ها بهمراه مايعات گازي خط 3 اينچ و مايعات تفكيكي از واحد 200 وارد مخزن تفكيك سه فازي مي گردد.دراين مخزن آب جدا شده به گودال سوخت،مايعات گازي به واحد تثبيت مايعات وگاز جدا شده به واحد سوخت ارسال مي گردد.فشار عملياتي 40 بار نسبي مي باشد.

3واحد نم زدايي(واحد 200)

پس از جداسازي از گاز مايعات در لخته گيرهاي ورودي،گاز جدا شده از لخته گيرهاي آغار و دالان به ترتيب توسط يك خط 24اينچ و20در فشار 127.5بار وارد تفكيك كننده هاي ورودي (inlet separator) مي شوند تا مايعات احتمالي در اين تفكيك كننده ها ازگاز جدا شوند.تعداد اين تفكيك كننده ها 5 دستگاه مي باشد.گاز خروجي از اين تفكيك كننده ها وارد يك هدر شده كه اين هدر توسط يك شير انفصالي گاز دالان را از آغارجدامينمايد تا از اختلاط گاز ترش آغار وگاز شيرين دالان ممانعت بعمل آورد.

تعداد 6دستگاه برج عمليات نم زدايي گاز را انجام ميدهند.اين برجها داراي6 عدد سيني از نوع valve tray مي باشند.گاز با فشار 127 بار وارد اين برجها مي شود كه در آنجا كار نم زدايي گاز توسط گليكول تغليظ شده از نوعTEGصورت مي گيردبه ازاي هر برج نم زدايي يك واحد گلايكول وجود دارد كه عمليات تغليظ گلايكول در اين واحدها صورت مي پذيرد.اين واحدها مجهز به سيستم STRIPPING GAS بوده و توانائي تغليظ گلايكول تا 99.5 درصد وزني را دارا ميباشند. همچنين حداكثر ميزان گردش گلايكول در اين واحدها 52 گالن در دقيقه ميباشد.

گاز نم زدايي شده ازاين واحد ميتواند به دو مسير ارسال شود،مسير نخست ارسال گازهاي آغار ودالان بصورت مخلوط در خط 42 اينچ ومسير دوم ارسال گاز شيرين دالان به واحد تقليل نقطه شبنم هيدروكربوري (واحد 600) واز انجا به خط گاز سراسري وهمچنين گاز ترش آغار به خط 42 اينچ ميباشد.

مايعات تفكيكي از اين واحد (واحد 200) توسط يك هدر 8 اينچي به مخزن سه فازي ارسال ميگردد .

4واحد تثبيت مايعات گازي(واحد300)

پس از جداسازي آب از مايعات گازي در مخزن سه فازي،مايعات گازي واردمخزن نوسان گيرمي شودوپس از افت فشار به 19 بارمايعات گازي از طريق دو خط مجزا وارد واحد تثبيت مايعات گازي مي گردند.

برج تثبيت گازي در فشارعملياتي 7بار محصول مايعات گازي با فشار بخار 12 RVPتوليد مينمايد كه پس ازخنك شدن به مخازن ذخيره مايعات گازي ارسال ميگردد. اين برج داراي 15سيني است از نوع VALVE TRAYمي باشد كه خوراك اين برج از طريق سيني هاي شماره 1و6 وارد آن مي شود .

سيستم گرمايش اين برج يك مبدل حرارتي از نوع KETTLE ميباشد كه سيال گرما روغن داغ خروجي از يك كوره سيلندري با ظرفيت حرارتي حدود 6MMCAL/HRميباشد ذخيره سازي مايعات گازي تثبيت شده در مجموعه ايي از مخازن شامل دو دستگاه مخزن سقف شناور هر يك به ظرفيت تقريبي 5000 متر مكعب و يك مخزن سقف مخروطي به ظرفيت تقريبي 800 متر مكعب صورت ميپذيرد.

مايعات گازي تثبيت شده از دو طريق قابل انتقال به مبادي مصرف ميباشد. يكي از طريق ايستگاه بارگيري پالايشگاه كه قابليت انتقال 110 متر مكعب در ساعت را دارد. روش ديگر استفاده از خط 8 اينچي انتقال مايعات گازي به كنگان است كه اين تسهيلات شامل يك تلمبه خانه ظرفيت 80 متر مكعب در ساعت ويك خط 8 اينچي به طول 154 كيلومتر است.

بخش اول

چاههاي گاز

در منطقه دالان در حال حاضر 10 چاه فعال گاز مشغول بكار هستند وچاه شماره 11 نيز در حال حفاري است كه در اين ميان چاه شمارة 10 به تازگي و در تاريخ 1/2/1380 به بهره برداري رسيده است.

تاسيسات سر چاههاي گاز:

1 تجهيزات سر چاهي:

فلنج مبنا:پايين ترين بخش تاسيسات سر چاهي است كه كليه وسايل با تكيه و اتصال بر آن نصب ميشود.اين قسمت داراي دو شير عبوري كناري يا جداري جانبي (side valve) مي باشد كه در دو طرف اين فلنج قرار دارد و نسبت به يكديگر زاويه 180 مي سازند.اين فلنج روي بزگترين لوله جداري كه معمولا 8/5 18 اينچ است به صورت پيچي يا جوشي نصب مي شود .از لوله مذكور،يك لوله جداري 8/3 13 اينچ عبور داده شده است كه روي شيرهاي جانبي 2 اينچ است،شير سوزنيneedle valveوصل ميكنند كه اين كار جهت دستيابي به فشار داليز ميان جداره18اينچ و13 اينچ است. اين فشار توسط فشار سنج متصل به آن شير سوزني خوانده مي شود وكنترل مي گردد تا فشار زياد نگردد و به پشت لوله هاي جداري فشار نياورد،چرا كه ممكن است باعث آسيب ديدن آنها شود.

ـ سرلوله هاي جداري(casing head speel):

اين سر لوله روي فلنج مبنا نصب مي گردد وجداره 13 اينچي را در درون خود نگه مي دارد وجداره بعدي 9 اينچي از درون آن مي گذرد .اين سر لوله داراي دو عدد شير جانبي مي باشد كه در صورت نياز به خواندن فشار،با نصب شير سوزني وفشار سنج روي آن مي توانيم فشار داليز بين جداره هاي 13و9 اينچ را اندازه مي گيريم.

ـ سر لوله مغزي(tubing head speele):

اين وسيله،لوله مغزي را نگه مي دارد و درون چاه آويزان مي كند .داراي دو نوع ساده و سه راهه مي باشد كه در نوع سه راهه با نصب فشار سنج روي هر يك از شيرهاي آن ،به فشار داليز دسترسي پيدا كنيم.

نكته:شيرهاي جانبي موجود براي تخليه فشار احتمالي موجود در فضاي ميان لوله هاي جداري استفاده مي شود تا اين فشارها باعث خسارت ديدن جداره هايش نشود .اگر به هنگام بهره برداري ودر اثر بالا رفتن درجه حرارت ، فشار ميان لوله هاي جداري چاه به هر علتي بيشتر از فشار داخل لوله بهره برداري گردد ،اين فشاربه سطح بيروني لوله هاي بهره برداري اعمال شده،ممكن است آن را بهم آورده،باعث پايين آوردن بهره برداري وگاهاً توقف كامل آن ميگردد اين فشار ميتو.اند در اثر عواملي نظير افزايش درجه حرارت و يا نشتي از پشت لوله هاي جداري بوجود آيند .

ـ شير اصلي پاييني (bottom main valve):

اين شير بر روي سر لوله مغزي نصب شده،پايين ترين شير اصلي سر چاهي مي باشد.اين شير هميشه بايد باز باشد و تنها با اجازه رئيس منطقه عملياتي دالان ممكن است بسته شود،زيرا باز و بسته كردن زياد آن باعث استهلاك آن شده،به دليل اينكه پايين ترين شير است.هزينه تعويض آن بسيار بالا است اگر اين شير خراب شود ،بايد چاه را بست وآن را تعويض كرد.روي اين شير سوراخي براي اتصال control tine به درون چاه و اتصال به 3sv* وجود دارد.

شير اصلي بالايي(top main valve):

براي باز و بسته كردن چاه از اين شير كه روي شير اصلي پاييني بسته شده است،استفاده مي شود.

شير ايمني سطحي(surface safety valve):يا 2sv

اين شير در بالاي شير اصلي بالاي وجود دارد كه داراي فرمان دهندة pilot مي باشد اين فرمان دهنده داخل control panel قرار دارد و در مواقع لازم باز و بسته مي شود .روي shoft اين شير ايمني يك cup وجود دارد كه اگر آن را روي شير ببنديم،اجازة بسته شدن شير را نمي دهد و چاه باز مي ماند.اين مسأله مربوط به زماني است كه نخواهيم چاه trip كند و از كار بيبفتد و حتي اگر panel هم از كار بيفتد،شير بسته نميشود،اين شير با روغن باز شده ،با فنر بسته مي شود .

-لوله انحراف دهنده جريان يا خم s(swept bend):

اين لوله بصورتي است كه روي نرخ بهره برداري وفشار تاثير نمي گذاردو كار انتقال جريان خروجي گاز از چاه را طوري با تغيير مسير انجام مي دهد كه از ضربات مستقيم جداره داخلي لوله وصدمه ديدن آن جلوگيري كند .

ـ شير عمقي(dipping valve):شير فوقاني چند راهه بهره برداري يا انحراف دهنده جريان را گويند كه توسط كابلهاي ارتباطي و گروه اسيد زني وگروه اندازه گير سر چاه براي بررسي فشارهاي دروني چاه و نيز نمونه گرفتن در عمق هاي مختلف وتزريق مواد شيميايي (اسيد)در چاه وآزمايشهاي مربوط به حرارت چاه در عمق هاي مختلف وخواندن فشار سر چاه وموارد ديگر مورد استفاده قرار مي گيرد.

اين شير در حالت عادي بسته است ولي جهت مواردي كه گفته شد آن را باز مي كنند. در بالاي اين شير يك اتصال جهت روغن كاري بهره برداري موجود است كه به دو طريق به آنها وصل مي شود:

1-پيچي

2-درگيري زائدهاي

-سر پوش(x-mass tiee cup):

اين سر پوش در روي شير عمقي پيچ مي شود ودر بالاي آن يك شير نيم اينچي ويك فشار سنج قرار دارد .روي بيشتر چاهها سرپوش3 اينچ قرار ميگيرد ولي سرپوشهاي 4و6 اينچي هم وجود دارد تصاوير تاسيسات سرچاهي و چاه در پيوست 2 آمده است.

2لوله هاي رابط و سيستم چوك جهت كنترل و تنظيم فشار :

شير هاي چوك سرچاهي از يك مجموعه متشكل از يك شير فشار شكن مثبت ويك شير فشار شكن قابل تنظيم با شيرهاي توپي قطع جريان ،فشار سنج و دماسنج محلي،شير آلات و نازلهاي تزريق متانول و مواد شيميايي و سيستمهاي اندازه گيري خوردگي در لوله تشكيل شده است

شير فشار شكن مثبت به منظور كنترل ميزان جريان گاز از چاه در شرايط بهره برداري عادي از چاه مورد استفاده قرار مي گيرد.اين شير مي تواند توسط دو شير توپي ايزوله شود.اين شير داراي تعدادي پستانك بوده كه با تعويض آنها مي توان ميزان ماكزيمم جريان گاز خروجي از چاه به مقدار مورد نياز راتنظيم كرد.اين شيرها دو نوع است:يكي ثابت كه داراي تعدادي پستانك است و يك شير قابل تنظيم دستي .شير فشار شكن قابل تنظيم جهت استفاده از چاه به هنگام انجام تعميرات روي چوك مثبت،تخليه چاه به اتمسفر و همچنيندر زمانهاي راه انذازي ،آزمايش ژچاه و گازگيري خطوط پس از پايين آمدن فشار خط مورد استفاده قرار مي گيرد .ميزان جريان گاز از اين شير توسط باز و بسته كردن آن كنترل مي گردد.اين شير مجهز به سيستم نشان دهندةميزان باز و بسته بودن شير بوده، توسط دو شير توپي ايزوله ميگردد.

غير از لوله هاي انتقال دهندةگاز به خروجي چاه ،لوله هاي ديگري جهت نمونه گيري

by pass و لوله هاي روغن كه كار تنظيم اتوماتيك شيرهاي داخلي را انجام مي دهدنيز وجود دارد.به عنوان نمونه بخش l b v :يك شير اضطراري است كه در موقع افت فشار در خط لوله بسته شده ،باعث قطع جريان گاز مي شودو بخش اندازه گيزي درصد مايعات

و آب و …كه درست پس از قسمت lbv پيش بيني گرديده است. پس از قسمت lbv ،لوله دو راهه مي شود كه يك قسمت به سمت مراكز جمع آوري مي رود(اين قسمت در بخش دوم توضيح داده ميشود) و قسمت ديگر به يك سر كه معمولأبسته است ،ميرود .اين قسمت جهت نصب جدا كننده يا تبديل كننده استفاده مي شود . اين قطعه شايد در طول مدت استفاده از چاه ،فقط يك يا دو مرتبه نصب مي شود كه كار آن اندازه گيري درصد آب و مايعات گازي است كه مايع نمونه گيري جهت اندازه گيري اين مقادير به آزمايشگاه پالايشگاه انتقال مي يابد.(توضيح آزمايشگاه در قسمتهاي بعدي خواهد آمد.)

نكته :روش باز و بسته كردن شيرهاي سر چاهي:

اگر در مسير يك لوله ،دو شير به صورت سري نصب شده باشند(مانند شكل)ابتدا بايد از سالم بودن شير يك مطمئن شويم.اين كار را با باز و بسته كردن كامل اين شير انجام مي دهيم ،در حاليكه شير 2 بسته مي باشد . زيرا اگر اين شير خراب باشد و گير داشته باشد،ممكن است پس از چند دور باز و بسته كردن آن ناگهان حجم زيادي گاز عبور نمايد و چون شير نيمه باز است ،اين فشار ناگهاني تجهيزات درون شير را از بين مي برد . در حالي كه شير 1 كاملأبسته است و سالم مي باشد ، شير 2 را كاملأ باز مي كنيم تا در حين عبور گاز ، تجهيزات دروني اش خورده نشود .سپس شيب يك را به تدريج باز مي كنيم تا بتوانيم جريان را كنترل كنيم ومثلاً نمونه گيري بدون نقص انجام شود

دليل رعايت اين ترتيب در باز و بسته كردن شيرهاي سري آن است كه اگر شير يك خراب شود با بستن كامل شير 2 ،براحتي آن را تعويض مي كنيم ولي تعويض شير 2 مستلزم تخليه كامل لوله اصلي جريان است كه هزينه بسيار خواهد داشت.بنابراين بايد سعي كنيم تا آسيب كمتري به شير 2 وارد شود.بستن شيرها به ترتيب عكس باز كردن آنها مي باشد.در تجهيزات سر چاه نيز ابتدا شير پاييني باز مي شود وسپس شير بالايي .

3تنظيم كننده اتوماتيك چاه(control panel) or (CORT):

راه اندازي چاه و بستن آن به كمك اين قسمت انجام مي شود جعبه اي است كه در آن يك پمپ فشار ضعيف،يك پمپ فشار قوي ،يك پمپ دستي،مخزن هيدروليك ،نشان دهنده هاي فشار لاجيك ،فشار 2SV و فشار 3SV،يكنواخت كننده ها كليدها و بطور كلي سيستم كنترل چاه قرار دارد . درچاههاي گاز منطقه دالان از نوعCORT PANELاستفاده مي شود .

ـ حلقه آتش(FIRE LOOP):

دستگاه ايمني است كه هم روي تاج چاه وهم روي CORTنصب شده است و عبارت است يك لوله باريك روغن با يك سر پوش كه به پمپ روغن وصل است. در هنگام آتش سوزي وهنگامي كه نوك آن به بيش از50 درجه سانتي گراد برسد ذوب شده، باعث افت فشار در لوله هاي روغن مي شود كه در نتيجه اين تغييرات ،شير اصلي چاه كه در پايين قرار دارد بطور اتوماتيك بسته ميشود تا مانع از گسترش آتش سوزي شود.

4تجهيزات جانبي :

اين قسمت بيشتر مربوط به سيستمهاي تزريق متانول و ماده ضد خوردگي است . در يك گوشه از محوطه چاه دو مخزن وجود دارد كه محتوي متانول وماده ضد خوردگي مي باشد . يك اتصال تزريق متانول از اين منبع شامل شيرقطع توپي وشيريك طرفه در اين وسيله در نظر گرفته شده است . همچنين اين وسيله مجهز به يك اتصال تزريق ماده ضد خوردگي است كه عبارت است از نازل وشير قطع توپي و شير يك طرفه اين ماده بصورت فيلمي نازك دور تادور جداره داخلي لوله ها را مي پوشاند تا از تماس مستقيم گاز ومايعات گازي بهمراه ناخالصيها با جداره لوله جلوگيري كند و از ميزان خوردگي بكاهد .جهت اندازه گيري خورندگي از 3 سيستم استفاده مي شود :يكي قطعات فلزي بنامCORROSION COUPON كه در مسير جريان گازي قرار دارد و در فواصل زماني معين بيرون آورده شده،وزن مي گردد،از روي ميزان كاهش وزن بميزان خوردگي پي مي برند و از روي مشاهده عيني،نوع خوردگي مشاهده مي شود .

ديگري شاخص اندازه گيري هيدروژن كه بروي لوله نصب مي گردد و در ساختمان خود داراي فضاي خالي مي باشد كه هيدروژن توليدي حاصل از خوردگي در اين فضاها جمع مي شود و باعث افزايش فشار مي گردد.فشار اين شاخص توسط يك اندازه گير فشار تعيين و پيشرفت خورندگي تعيين مي شود.

ديگري شاخص اندازه گير مقاومت الكتريكي است كه شامل يك سيستم سيمي بوده ،در مسير جريان گاز قرار مي گيرد .در صورت وجود خوردگي قطر سيم تغيير كرده،باعث تغيير در مقاومت الكتريكي آن مي شود و اندازه گيري مقاومت الكتريكي ميتوان به ميزان خوردگي در لوله وجريان عبوري پي برد .

5-طريقه راه اندازي چاه:

براي راه اندازي چاه پس از چك كردن كليه مسيرهاي جريان بايستي CORT PANEL را روي سرويس آورد و فشار هيدروليكي لازم براي باز كردن 2SV AND 3SV را تأمين نمودذ. ابتدا بايستي پمپ فشار ضعيف را بكار انداخت، فشار لاجيك و فشار هيدروليكي 2SV را تأمين نمود . سپس پمپ فشار قوي را قعال كرده ،فشار هيدروليكي لازم براي 3SV را تأمين نمود . بعد از آن ابتدا 3SV را باز نموده ، سپس 2SV را باز مي كنيم . با باز كردن شير بهره بهرداري و تنظيم چوك لازم ، مي توان مقدار گاز مورد نياز را بهره بهرداري كرد . براي بستن چاه ، عكس ترتيب فوق ، يعني ابتدا 2 sv را بسته ، سپس 3SV را مي بنديم.

HYD supply for 2sv ; 517 bar max , 259 bar min

HYD supply for master v.; 207bar max,104 min

چاه آزمايي (WELL TESTING)

چاه آزمايي عبارتست از ثبت فشار در مقابل زماناز لحظة جريان دادن تا رسيدن به فشار جرياني .ويا از لحظةبستن يك چاه تا رسيدن به فشار اوليه مخزن .

شعاع تهاجم (Radius of investigation )

شعاعي از مخزن كه بعد از جريان دادن يك چاه با دبي q در مدت زمان t تحت تاثير مقدار جريان قرار مي گيرد،شعاع تهاجم نام دارد .

حجم ذخيره چاه:(well bore storage):

مقدار نفتي كه هنگام بسته شدن يك جاه از اطراف وارد چاه شده و آن را پر مي كند حجم ذخيره چاه مي گويند.لازم به ذكر است كه هنگام باز كردن چاه توليد اوليه ناشي از وجود همان حجم ذخيره چاه مي باشد كه بر اثر انبساط گاز همراه توليد مي گردد.

WELL TEST:

1-build up test

2-drow down test

3-injectivity & fall off test

4-multiple rate test

5-interfrence test

5 pules test

1-build up test :

در اين تست چاهي كه قبلاً براي مدتي توليد كرده است بسته شده وفشار آن در مقابل زمان در حال جريان وسپس از لحظه بسته شدن تا رسيدن به فشار نهايي ثبت مي گردد.

2-draw down test :

در اين آزمايش از چاهي كه قبلاً براي مدتي بسته شده است شروع به توليد نموده (با دبي ثابت) واز لحظه باز شدن تا رسيدن به فشار جرياني ثابت،فشار در مقابل زمان ثبت مي گردد.

3- injectivity & fall off test:

در اين تست چاه تزريقي بسته شده وفشار چاه كه در ابتدا از تمام نقاط مخزن بالاتر است تا لحظه رسيدن به فشار مخزن در مقابل زمان ثبت مي گردد.

4- multiple rate test:

در اين حالت چاه با دبي هاي مختلف تحت آزمايش قرار مي گيرد.اين آزمايش بيشتر براي چاههاي گازي رايج مي باشد.

5- interference test:

در اين آزمايش از يك چاه در مخزني با دبي q توليد مي شود وتغييرات فشار مخزن در مقابل زمان در چاه مجاور آن اندازه گيري مي شود. در اين آزمايش مقدار نفوذ پذيري محاسبه شده نشان دهنده قابليت عبور دهي محدوده اي از مخزن است كه بين دو چاه قرار دارد.

6- : pulse test

در اين آزمايش كه خود يكي از تستهاي (interference ) مي باشد ابتدا از چاه براي مدت ثابتي مي گردد وسپس چاه بسته شده ومجدداً توليد از چاه در همان مدت زمان تكرار مي گردد. اين عمل براي 2،3 يا چند مرتبه تكرار مي گردد.

پروفايل فشاري بدست آمده از اين آزمايش نشان دهنده خصوصيات مخزن نيز مي باشد. جهت بدست آوردن فشار مخزن براي مدتي از چاه توليد شده وسپس چاه بسته مي شود در صورتي كه مخزن بي نهايت داشته باشيم فشاري كه در حالت بسته بدست مي آيد همان فشار مخزن خواهد بود ولي در صورتي كه مخزن محدود باشد فشار بدست آمده نيز فشار متوسط مخزن مي باشد.

نكاتي در مورد build up test

در اين تست ابتدا در زمان بستن چاه دبي سر صفر مي گردد ولي دبي ته چاه در اثر حجم ذخيره چاه همچنان وجود دارد به مخزن بدرون محفظه چاه جريان دارد و اين عمل تا زمان خنثي شدن اثر حجم ذخيره چاه ادامه دارد.

براي پي بردن به اثر آن در آزمايش،نمودار تغييرات فشار را بر حسب تغييرات زمان برروي يك كاغذ log-log رسم مي گردد.اگر نقاطي برروي نمودار رسم شده يافت شودكه داراي شيب يك باشند آن نقاط اثر حجم ذخيره چاه را نشان داده و براي بررسي و محاسبة اثرات چاه و مخزن از اولين نقطه اي كه داراي شيب يك نباشد به اندازة 5/1 سيكل جلوتر رفتهو به آناليز و بررسي آندسته از داده ها مي پردازيم. براي حصول اطمينان بيشتر بايد نمودار تغييرات فشار برحسب تغييرات زمان در دستگاه كارتزين نيز داراي شيب واحد باشد.

به اين منحني specialized curve نيز مي گويند.

بخش دوم

تاسيسات چند راهه:

تاسيسات چند راهه بطور كلي شامل شيرهاي قطع جريان گاز (شيرهاي اصلي ورودي وخروجي XV)چند راهه با كنترل هاي لازم محل ارسال توپك ومحل حمل دريافت توپك را بر عهده دارد.

ـ شرح فرآيند در چند راهه ها:

در چند راهه ها معمولاً چند خط لوله از چاه هاي مختلف وارد شده وسپس بوسيله يك خط لوله مركزي به سمت پالايشگاه ها مي رود. خط لوله گاز معمولاً از درون زمين مي گذرد وآن هم بدليل مسائل ايمني است تا در صورت نشت گاز محيط آلوده نگردد،معمولاً يك سري فاكتور جهت جلوگيري از خوردگي در نظر گرفته مي شود :

1 پوشش:ابتدا لوله ها را كاملاً صيقل داده تا حفره ها را از بين برده ورنگ ابتدايي به لوله زده وسپس از نوارهاي قير اندود استفاده مي شود .

2حفاظت كاتدي:

بوسيله يك جريان برق صورت مي گيرد اين نوع حفاظت براي لوله هاي درون زمين است ويك جريان برق به خط لوله نصب مي شود كه نبايد به درون محوطه لوله كشي چند راهه راه يابد زيرا بر اثر جرقه احتمال انفجار در چند راهه مي رود به همين خاطر يك سري فلنج به نام (ISOLATINGION)يا اتصال عايق در نظر گرفته مي شود كه بين دو لوله قرار مي گيرد و باعث جدايي برق دو طرف لوله مي گردد ابتداي ورودي هر سيستم بعد از عايق اتصال (ij) بمنظور تخليه خطوط لوله از سر چاه تا قبل از شير ورودي () در زمانهاي راه اندازي وتخليه فشار در ورودي به چند راهه يك اتصال تخليه به قطر 2 اينچ با دو شير تخليه (به علت بالا بودن فشار سيستم ويك شير قطع جريان پيش بيني شده است . اين سيستم تخليه داراي اتصال تزريق متانول براي جلوگيري از تشكيل هيدرات ( يخ زدن لوله ها) در زمان تخليه فشار مي باشد.و در شرايط عادي يك شير مغناطيسي (شير سولونوئيد)كه به حالت فعال مي باشد ،توسط فشار هوا اين شير را به حالت باز نگه مي دارد.در زمان قطع جريان برق ويا از كار اندازي خط لوله مربوطه ،شير مغناطيسي به حالت غير فعال درآمده ودر نتيجه با قطع جريان هوا باعث بسته شدن اين شير مي گردد بمنظور حفظ ايمني تاسيسات اين شير مجهز به دسته اي مي باشد كه در زمان بسته شدن شير پايين افتاده واز باز شدن مجدد شير بدون آزاد نمودن اين دسته جلوگيري مي كند .باز كردن مجدد شير نياز به آزاد كردن دسته فوق دارد.وضعيت باز وبسته بودن اين شير توسط چراغي در اتاق كنترل مشخص گرديده است.به منظور توازن فشار در دو طرف شير ورودي (xv ) در زمان راه اندازي چند راهه يك مسيرl) )اينچي كنار گذر با يك شير توپي و يك شير GLOBE براي مسير قطع جريان گاز پيش بيني شده است.

ميزان فشار گاز ورودي هر خط لوله در بعد از شير قطع جريان XV اندازه گيري شده و چنان چه پايين تر از ميزان معيني (SET .POINT) باشد .سوئيچ فشار پايين(P.S.L) آژير مربوطه را در اتاق كنترل بصدا در آورده و علامت فوق به سيستم از كار اندازي خود كار انتقال يافته و با بستن شير قطع جريان ورودي XV مربوط به لوله خود باعث قطع جريان گاز از چاه مزبور مي گردد .

ميزان خورندگي در لوله هاي ورودي به تاسيسات چند راهه بوسيله شاخص اندازه گيري خورندگي،شاخص اندازه گيري هيدروژن ،شاخص اندازه گيري مقاومت الكتريكي تعيين مي گردد.فشار و درجه حرارت گاز ورودي به اين تاسيسات نيز توسط فشار سنج P I و دماسنج محلي نشان داده مي شود،همچنين ميزان فشار ودرجه حرارت توسط دستگاه ثبات فشار P.R وثبات دما T.Rدر اتاق كنترل ثبت مي گردد.ميزان جريان گاز هر يك از لوله هاي ورودي توسط سيستم اندازه گيري جريان تعيين مي گردد .ميزان جريان توسط سيگنال الكتريكي به اتاق كنترل منتقل ميگردد. در اتاق كنترل ميزان جريان ورودي ثبت مي گردد،همچنين در زماني كه ميزان جريان به مقدار كمي برسد .سوييچ ميزان جريان كم F.S.L عمل نموده وآن را به ميزان جريان كم F.A.Lرا بر روي تابلو كنترل بصدا در مي آورد و اين جريان در ورودي سيستم ضبط مركزي اطلاعات ثبت مي گردد.

در زماني كه ميزان جريان بحدكمي برسد . سوئيچ عمل نموده (F.S.L.L) و همراه با بصدا در آوردن آژير ميزان جريان بسيار كم (F..A.LL) علامت به سيستم از كار اندازي خودكار فرستاده وبا بستن شير قطع جريان گاز مربوط به لوله،باعث قطع جريان گاز از چاه مربوطه مي گردد. عملكرد اين سيستم نيز در ضبط اطلاعات مركزي ثبت مي گردد.ميزان جريان ورودي از هر چاه به تاسيسات چند راهه شير كنترل (F..C.V.) مخصوص آن چاه كه در روي لوله انتقال گاز آن چاه به محل چند راهه قرار دارد كنترل مي گردد بعلت آنكه فشار و ميزان جريان گاز ارسالي به پالايشگاه دالان بايد كنترل شده باشد.ودر ضمن ميزان جريان گاز ارسالي از هر چاه نبايد از ميزان خاصي تجاوز نمايد.سيستم كنترل در هر چند راهه به نوعي طراحي شده است كه در عين حال كه ميزان هر چاه را در حدود تعيين شده نگاه مي دارد. فشار گاز خروجي از هر چند راهه نيز در حد ثابتي نگاهداري و كنترل مي شود ميزان جريان هر چاه توسط اندازه گير و كنترل كننده جريان (F.C.C) كه بر روي خطوط لوله گاز ورودي به تاسيسات چند راهه قرار دارد كنترل مي گردد. عمل كنترل كننده (F.I.C) به نحوي است كه نقطه تنظيم آن تابع جريان گاز تعيين شده براي هر چاه (F.K.I) ويا فشار گاز خروجي تعيين شده از هر چند راهه (P.K.I ) هر كدام كمتر باشد خواهد بود . طراحي اين سيستم استفاده از رله (LOW SELECT) اين امكان را ميدهد كه در مورد بعضي از چاهها ميزان جريان خروجي ثابت بماند .به عبارت ديگر باز وبسته شدن بعضي از شير هاي كنترل تحت تاثير فشار گاز خروجي از چند راهه بوده در حالي كه ساير شيرهاي كنترل تحت تاثير ميزان جريان گاز مي باشد. بر روي لوله هاي انتقال گاز از چاهها به چند راهه ها بعد از شير كنترل جريان(F.C.V) فوق الذكر يك سوئيچ فشار بالا در نظر گرفته شده است تا در زماني كه فشار گاز لوله قطع جريان گاز مر بوط به خود را بسته و جريان گاز از چاه مربوطه را قطع نمايد. در زمان بسته بودن مسير گاز ودر صورت عمل نكردن(P…I.C) سوئيچ فشار بالاي (P.S.H) در مسير لوله هاي گاز ورودي به هر چند راهه يك شير يك طرفه ويك شير جدا سازي تعبيه گرديده است .

بر روي هرچند راهه فشار سنج (P.I) و دماسنج (T.I) تعبيه شده است. درضمن سيستم كنترل فشار(P.I.C) مجهز به يك سيستم ثبت فشارگاز در اتاق كنترل بوده (P.R) و فشار چند راهه بر روي سيستم ضبط مركزي اطلاعات ثبت ميگردد.

به منظور حفاظت تاسيسات خطوط لوله و چند راهه هاي بيرون پالايشگاه حوزه گازي دالان در برابر افزايش فشار گاز يك مجموعةشيرهاي ايمني (P.S.V) در مسير لوله خروجي از چند راهه ها نصب گرديده اند . كه در زماني كه فشار چند راهه ها از فشار تنظيم بالاتر باشد ، باز شده و با تخليه اين گاز باعث تعادل فشار مي گردند .

به منظور جلوگيري از تشكيل هيدرات در خروجي ميسيرهاي ايمني يك سيستم تزريق متانول كه با شير برقي كار ميكند قبل از شير هاي ايمني در نظر گرفته شده است.

و در زمانيكه فشار چند راهه به سرحد تنظيم سوئيچ فشار بسيار زياد (P. S.H.H ) رسيد اين سوئيچ فعال گرديده و در نتيجه موتور شير تزريق متانول را روشن نموده و شير تزريق را باز ميكند . با باز شدن شير مذكور فشار داخل تزريق متانول افت نموده و در نتيجه سوئيچ فشار كم روي خط تزريق متانول عمل نموده و با روشن شدن موتور تلمبه تزريق متانول ،عمل تزريق متانول قبل از باز شدن شيرهاي ايمني انجام مي پذيرد.

عملكرد سوئيچ توسط آژير اطاق كنترل اعمال ميگردد و در سيستم ضبط مركزي ثبت مي گردد.بعد از برطرف شدن شرايط بحراني و كاهش فشار به سطح عادي موتور شير برقي فوق الذكر بايد توسط اپراتور خاموش گردد و در نتيجه شير بسته مي شود.

بخش سوم

پالايشگاه

پالايشگاه گاز فراشبند بمنظور فراورش 1400م ف م ر گازهاي توليدي حوزه هاي آغارو دالان حداث شده است.تاسيسات اصلي واحدهاي عملياتي اين پالايشگاه به شرح زير ميباشند :

1-واحد جمع آوري گاز حوزه هاي آغار و دالان (واحد 4500)

2-لخته گيرهاي ورودي پالايشگاه(واحد100)

3-برجهاي نم زدائي و واحدهاي احياء گليكول(واحد200)

4-واحد تثبيت مايعات گازي (واحد300)

واحدهاي جانبي كه در پالايشگاه مورد استفاده قرار مي گيرند عبارتند از :

1-سيستم هواي فشرده(واحد1000)

2-تلمبه خانه و شبكة توزيع آب(واحد1100)

3-نيروگاه(واحد1500)

4-سيستم گاز به آتش و گودال سوزا(واحد1600)

5-سيستم گاز سوخت(واحد1800)

6-سيستم سوخت مايع(واحد1900)

7-سيستم تزريق مواد شيميايي(واحد2000)

8-اتاق كنترل

در اينجا لازم ميدانم هر كدام از چهار قسمت اصلي پالايشگاه را به تفصيل توضيح داده و كار هر يك را به صورت مشروح بيان كنم.

واحد جمع آوري گاز حوزه هاي آغار و دالان(واحد4500):

واحد4500 پالايشگاه در مجاورت محوطة اصلي پالايشگاه دالان و درون محوطة جداگانه قرار گرفته است. خطوط لوله گاز از چند راهه هاي شمارة 1و شمارة2وشمارة3 دالان به ترتيب با لوله هاي 12،12و14 اينچي خط لوله گاز از چاه شماره 9 دالان به اندازة 8 اينچي خط لولةگاز از تاسيسات مركزي آغار با لولة24 اينچي و شمارة 3 اينچي وارد واحد 4500 مي گردد.كليه اين خطوط به صورت مدفون وارد واحد فوق گرديده و در داخل اين واحد به صورت روي زميني در مي آيد. در انتهاي اين خطوط لوله در واحد 4500شيرهاي قطع جريان سيال جهت قطع جريان گاز پيش بيني گرديده است. اين شيرها در زمانهاي توقف عادي واحد 4500 و توقف اضطراري پالايشگاه دالان به طور اتوماتيك بسته مي شود. در ضمن سوئيچ فشار پايين بر روي اين خطوط لوله پيش بيني گرديده استتاذ در زمانهاي كه فشار خط كمتر از نقطة تنظيم رسيد، با بستن شير خط جريان باعث قطع جريان گاز ورودي در خط لولة مربوطه مي گردد. عملكرد اين سوئيچ در سيستم ضبط مركزي پالايشگاه ثبت مي گردد.در ضمن فعال شدن سوئيچهاي فشار بالا و ميزان جريان بسيار كمكه در واحد 100 پالايشگاه قرار دارندنيز سبب بسته شدن اين شيرها مي شود .وضعيت باز و بسته بودن اين شيرها در تابلوي اطاق كنترل نشان داده مي شود و بسته شدن آنها در سيستم ضبطمركزي پالايشگاه ثبت مي گردد. شيرهاي قطع جريان از اطاق كنترل نيز قابل باز و بسته شدن بتوسط اپراتور مي باشد. گاز هاي ارسالي از حوزه آغار ودالان وتاسيسات مركزي آغار داراي مقداري مايعات گازي همراه بوده كه مقداري ازاين مايعات در مسير خطوط لوله مربوطه جمع گرديده و باعث افت راندمان اين خطوط مي گگر دند . بمنظور بالا بردن راندمان و پاكسازي اين خطوط از مايعات گازي همراه ،در مواقع مورد لزوم اقدام به ارسال توپك از تاسيسات چند راهه هاي دالان وتاسيسات مركزي آغار در مسير خطوط لوله مذكور مي گردد. اين توپك ها در واحد 4500دريافت مي گردند .بمنظور تخليه ايمن خطوط لوووله گاز در زمانهاي لازم مسير تخليه به سيستم برج سوزا در ورودي خطوط لوله گاز به واحد 4500 وقبل از شيرهاي قطع جريان پيش بيني گرديده است.خطوط لوله گاز و مايعات گازي بعد از محفظه هاي دريافت توپك،تغيير مسير داده و به زير زمين منتقل گرديده و در فاصله هاي بين واحد 4500و پالايشگاه از زير زمين عبور مي كنند.

لخته گير هاي آغار ودالان(واحد 100)

اين واحد شامل لخته گير هاي آغار ودالان ،تفكيك كننده هاي سه فازي ، مخزن تخليه اضطراري و تلمبه هاي انتقال مايعات گازي به واحد 300است . مايعات گازي حوزه آغار توسط خط لوله 3 اينچي به مخزن جدا كننده سه فازي و گازهاي حوزه آغار و دالان توسط خط لوله هاي 24و20 اينچي پس از مايع گيري به واحد 200ارسال مي گردد .لخته گيرهاي آغار و دالان از نوع انگشتي بوده،(finger type ) از لوله هايي به طول 160 متر و 190 متر و قطر 30 اينچي براي آغار ساخته شده اند. مايعات جمع آوري شده در لخته گيرها جهت جدا سازي آبو اجزاي سبك هيدروكربوري به تفكيك كننده سه فازي ارسال مي گرددتا از آنجا به واحد 300 انتقال يابد. در راه اندازي اوليه، گاز از اين واحد توسط خط لوله 2 اينچي به واحد سوخت گاز (واحد 1800)ارسال شده است.

نكته:در اين واحد اقتصادي بودن لخته گيرها و حجم بيشتر گاز(فشار بيشتر )حائز اهميت است .

تفكيك كننده هاي گاز ورودي،برجهاي نم زداوواحدهاي احيا گلايكول(واحد 200)

اين واحد شامل تفكيك كننده هاي ورودي ،برجهاي نم زدا و واحدهاي احيا گلايكول مي باشد. در گاز ارسالي از حوزه هاي گازي آغار و دالان در فشار و دماي ورودي به پالايشگاه مقادير متنابهي مايعات گازي و آب به صورت مايع و بخار وجود داردكه به منظور جلوگيري از جمع شذن مايعات در خط لوله انتقال گاز به تأسيسات تزريق گاز ،كاهش ميزان خوردگي بر اثر مجاورت انيدريد كربنيك و آب مايع و همچنين ممانعت از تشكيل هيدرات ،سيستم نم زدايي در پالايشگاه پيش بيني گرديده است.

1-تفكيك كننده هاي ورودي:

در اين واحد پنج مخزن تفكيك كننده گاز از نوع افقي و مجهز به شبكه هاي توري (demister pad) وجود دارد كه به منظور جلوگيري از ورود ذرات مايع همراه گاز به برجهاي نم زدا در مسير فوق نصب گرديده اند. مايعات جدا شده در اين قسمت به نفكيك كننده سه فازي و گازها جهت نم زدايي به برجهاي نم زداارسال مي گردند.

2-برجهاي نم زدا:

تعداد شش عدد برجكه يكي از آنها يدك مي باشد ،جهت جذب آب همراه گاز ارسالي به خطوط لوله انتقال گاز پيش بيني گرديده است.گاز توسط خط لوله 16 اينچي از قسمت تحتاني هر برج وارد شده و پس از عبور از شبكه هاي توري براثر تماس با محلول تري اتيلن گلايكول،مقدار زيادي از بخارات آب خود را از دست داده و نهايتأ پس از عبور از شبكه هاي توري از بالاي برج خارج مي گردد.گاز خروجي از برجهاي نم زدا پس از جمع آوري در خط لوله 32 اينچ ،به خط لوله 42 اينچ انتقال گاز جهت تزريق هدايت مي گرددگلايكول با غلظت اوليه 1/99 درصدتوسطخط لوله 3 اينچي از بالاي برج وارد و پس از جذب بخار آب موجود در گاز ،از پايين آن خارج مي گردد.در ضمن عملكردبرج توسطدستگاه اندازه گير نقطه شبنم كه روي گاز خروجي نصب گرديده است.مورد ارزيابي قرار مي گيرد.

نكته:اساس كار در جدا كننده گريز از مركز است.

3-واحد بازيابي و تغليظ گلايكول

گلايكول غني (rich glycol) از پايين برجهاي نم زدا به منظور احياءمجدد و از دست دادن آب جذب شدهبه اين واحد انتقال مي يابد.گلايكول غني ابتدا وارد قسمت بالاي برج تقطير(still column coil) و سپس مبدل حرارتي شده ،پساز گرم شدن به فلاش تانك جهت جدا شدن گازهاي محلول وارد مي شود.گلايكول خروجي از مخزن فوق پس از عبمر از صافيو مبدل حرارتي به برج تقطير و ريبويلر جهت از دست دادن آب جذب شده و احياءمجدد گلايكول تا همان غلظت 1/99 درصد ارسال مي شود.در اين واحد مخزن ذخيره گلايكول جهتجبران هرز رفت گلايكول نيز پيش بيني گرديده است.براي هر برج نم زدا يك واحد احياي گاليكول داريم

مراحل تغليظ تري اتيلن گلايكول:

گلايكول خروجي از بالاي برج نم زدا از بالا وارد برج تقطير ميشودو از packing ها رد شده ،در پوسته برج دور مي زند و وارد فيلتر مي شود.سپس وارد مبدل حرارتي شده،گرم مي شود.پس از آن وارد فلاش تانك مي شودو منبسط شده،گاز و ساير ناخالصيهايش گرفته مي شود . سپس دوباره فيلتر مي شود (فيلتر جورابي كثيفيها را مي گيرد و فيلتر ذغالي ،مايعات گازي احتمالي را جدامي كند.)سپس وارد مبدل حرارتي دوم شده،پساز آن از بالايداخل برج پر شده مي ريزد و در نهايت وارد ريبويلر مي شود،بخارات از برجخارج ميشود و گلايكول رفلاكس شده باز مي گردد.(گلايكول با دماي 40-50 درجةسانتي گراد نقش رفلاكس را در برج احياء بازي مي كند.)

زير ريبويلر يك مخزن گلايكول است كه هدر رفت آن را جبران ميكند.

نكات:

1-ريبويلر از نوع kettle بوده كه مغزي آن توسط مشعل داغ مي شود.

2-بخار آب و ساير اجزاء(بنزن،تولوئن و…)در واحد تغليظ گلايكول از لوله اي خارج شده و وارد فضاي آزاد مي شود كه از دو جهت صحيح نيست:

الف)به خاطر سمي بودن اين بخارات و خطر آن براي كاركنان(يك مورد ايجاد ناراحتي براي يك نفر به خاطر استشمام اين بخارات را شخصأ مشاهده نمودم.)

ب)تلف شدن اين مواد به خاطز در نظر نگرفتن واحدي براي جدا سازي تولوئن و بنزن كه ارزشمند مي باشند.(البته يك مورد انجام گرفته بود كه با شكست روبرو گرديد..)

3-گاليكول ورودي به برج نم زدا بايد 10-7 درجةفارنهايت گرم تر از گاز باشد.

4-طرح برج نم زدا در واحد 200،براي پارس جنوبي انجام گرفته بود كه به علت دريايي بودن محيط آن به صورت عمودي و چند طبقه ساخته شده ،عينأ به فراشبند منتقل گرديد است . به طوريكه كل اين تاسيسات در فضايي به مساحت قاعدة 20 متر مربع جا داده شده است و اين براي محلي مانند فراشبندبا اين وسعت زمين عيب بزرگي محسوب شده،ضمنأكار كنترل آن را براي كارگران سخت مي نمايد.

5-گلايكول سر ريز شده از ريبويلر بايد تحت فشار بگيرد.به همين منظور وارد پمپ شده و سر راه از فنها عبور مي كند تا ضمن خنك شدن ،فشارش از 5 به 127 بار برسد.

6-گلايكول خروجي از برج نم زدا به عنوان سيال فرايند وارد tube شده،گلايكول خروجي از مخزن ذخيره به عنوان سيال سرويس به پوستةshell مبدل حرارتي وارد مي شود.

واحدتثبيت مايعات گازي(واحد300):

اين واحد جهت تثبيت مايعات گازي استحصال شده در پالايشگاه تعبيه گرديده است تا نهايتاً فشار را در حدود 12r.v p ثابت نگه مي دارد. كل مايعات گازي بر گشتي از مخزن تفكيك كننده سه فازي با فشار bar 40به مخزن واحد 300 با فشار bar19وارد مي شود . كه در آنجا هيدروكربور هاي سبك c1-c3 را جدا كرده و گازهاي اضافي را براي سوخت پالايشگاه مصرف مي نمايد.اين كار در مخزن نوسانگير انجام شده ، به علت افت فشار ذزياد مقدار قابل توجهي گاز از آن جدا مي گردد. در اين مخزن نيز آب وگاز همراه جدا شده ومايعات گازي توسط تلمبه به برج ارسال مي شود .لوله مايعات گازي قبل از ورود به برج،دو شاخه ،يك شاخه آن پس از عبور از مبدل حرارتي و افزايش دما تا 122 درجه سانتي گراد در حدود 75 درصد مايعات گازي را به سيني شمارة6 برج وارد مي نمايد . بقيه مايعات با دمايي كمتر به سيني شماره 1 برج جهت تقليل دماي قسمت فوقاني در آن جريان مي يابد .برج تثبيت داراي 15 سيني است كه با احتساب ريبويلر16 سيني مي شود و هر چهار سيني معادل يك سيني تئوري است .برج با احتساب سرعت گاز ،دو قطري ساخته شده است و هر سيني آن از نوع bubl cup مي باشد .در پوسته ريبويلر مايعات گاز خروجي پايين برج ودر لوله هاي آن ،روغن داغ جريان دارد.در نتيجه انتقال حرارت روغن داغ 225 درجه سانتي گراد به مايعات گازي ،گازهاي سبك محلول در آن جدا گرديده و از قسمت فوقاني پوسته به برج باز گردانده مي شود ،مايعات ورودي به سيني 6 پايين مي آيد و در ريبويلر گرم مي شود و متصاعد شده ،به زير سيني 15 مي خورد و تا بالا مي رود و رفلاكس ميشود تا غير از c1-c3 موجود در آن ،دوباره مايع شده ،به مخزن برگردد.فشار برج در حدودb ar7 باشد . در اين واحد 3 مخزن ذخيره موجود است كه با 2 مخزن جهت مايعات گازي استاندارد شده و ديگري براي مايعات گازي غير استاندارد مي باشد .

نكته:اگر فشار را كم كنيم ،فشار بخار مايعات گازي كم مي شود .زيرا نقطه جوش مايعات را كاهش داده ايم،آنها هم به همراه گازهاي سبك ممكن است خارج شود بنابراين فشار مايعات كم مي شود.(p<12 bar)

كوره:

براي تأمين حرارت لازم ريبويلر ،كوره اي تعبيه شده است كه در آن روغن گرم مي شودو وارد مغزي ريبويلر مي شود و با يك پاس خارج شده ،دوباره به كوره باز مي گردد.روغن DG100 است كه تا 800 درجة سانتي گراد گرم شده ،تجزيه نمي شود و داراي Flash point بالايي است.مسأله جالب توجه در كوره وجود 4 مشعل در آن استكه بسيار بيشتر از نياز اين واحد مي باشد و تأمين اين اختلاف درجةحرارت كم با 2 مشعل آن امكان پذير است.روغن مصرفي در كوره توسط مخزن ذخيره روغن كه عمودي است ،تأمين مي شود كه با پمپ به قسمت convection كوره پمپ مي شود و به صورت افقي چند پاس مي خورد تا كم كم گرم شود و به قسمت radiation برود و در آنجا به صورت عمودي پاس مي خورد .دماي ورودي به كوره 100درجةسانتي گراد و خروجي از آن 120 درجةسانتي گراد است .درجه حرارت قسمت تابشي 300و قسمت جابه جايي بين 115 تا 120 درجة سانتي گراد مي باشد .

دو مبدل حرارتي طراحي گرديده است تا هنگام تخليه روغن از مخزن و تعويض LEVEL آن ،روغن داغ سرد كند و شبكه ها از روغن خنك پر شود.در اين مبدلهاي حرارتي آب سيال سرويس است كه در لوله ها و روغن سيال فرايند است كه در پوسته جريان دارد .

نكته :

مخزن روغن عمودي است تا قسمتي از فشار مورد نياز پمپ را تأمين نمايد .مخزن مايعات گازي افقي است زيرا فشارش به خودي خود زياد است .

تثبيت مايعات گازي :

مايعات گازي استحصالي از واحد 100 پالايشگاه دالان از طريق لوله 8 به واحد 300 وارد مي گردد.به منظور جدا سازي واحد 300 از واحد 100 شير قطع جرياني در ابتداي ورود به واحد 300 در مسير مايعات گازي پيش بيني شده است.وضعيت باز وبسته بودن اين شير در اتاق كنترل به وسيله چراغ نشان داده شده و در سيستم ضبط مر كزي اطلاعات پالايشگاه ثبت ميگردد . اين شير داراي مسير كنار گذر يك اينچي براي استفاده در زمانهاي راه اندازي ميباشد. مايعات گازي پس از ورود به واحد 300 به مخزن تبخير اني وارد ميگردد . لازم به تذكر است كه به علت اختلاف فشار زياد بين مخزن با تفكيك كننده سه فازي مايعات گازي ورودي به مخزن به صورت دو فازي بوده و همواره مقاديري گاز به همراه دارد .

در اين مخزن عمليات جداسازي گاز از مايعات گازي انجام ميپذيرد و در ضمن جهت جداسازي آب همراه نيز يك(BOOT ) در اين مخزن در نظر گرفته شده است. گازهاي حاصله از طريق لوله سه اينچي به واحد سوخت گازي ارسال ميشود .گازهاي خروجي از طريق شير كنترل فشار فوق الذكر به وسيله لوله دو اينچي به سيستم جمع آوري گازهاي برج سوزا ارسال ميگردد اين شير كنترل در زمان تخليه فشار واحد 300 به طور اتوماتيك باز ميشود . سطح مايعات گازي در اين مخزن به وسيله نشان دهنده سطح 142 و سطح آب در BOOT بوسيله نشان دهنده سطح 141 نشان داده ميشود .اين مخزن مجهز به كنترولر سطح مايعات گازي براي تنظيم دبي تلمبه ها و سوئيچ هاي سطح مايع كم ، سطح مايع زياد وسطح مايع بسيار زياد مي باشد .سوئيچ سطح بسيار زياد مايعات گازي با بستن شير قطع جريان مايعات گازي ورودي به واحد 300 باعث قطع خوراك به واحد 300 مي گردد.

مايعات گازي از اين مخزن توسط لوله 8 اينچي خارج مي گرددد. در خروجي مايعات از مخزن VORTEX BREAKER پيش بيني شده است به منظور محافظت مخزن در برابر افزايش فشار ناشي از عدم عملكرد صحيح شير كنترل فشار ،شيرهاي اطمينان بر روي اين مخزن پيش بيني گرديده است كه يكي از اين شير ها در سرويس وديگري يدك مي باشد در زمان باز شدن اين شير اطمينان ،گاز به سيستم جمع آوري گازهاي برج سوزا تخليه مي گردد.آبهاي جمع آوري شده در BOOT توسط راهبر تاسيسات و بصورت دستي به سيستم جمع آوري پس آب روغني تخليه مي گردد.

مايعات گازي ارسالي به برج تثبيت به دو شاخه تقسيم ميشود شاخه اول لوله هشت اينچي بوده وحدود 75% مايعات گازي را تشكيل مي دهد كه اين مايعات توسط تلمبه هاي تغذيه برج تثبيت به فشار عملياتي برج تثبيت به اضافه افت فشار مسير افزايش مي يابد .تلمبه ها از نوع سانتريفوژ بوده و با محرك موتور برقي مي باشد. يكي از اين تلمبه ها در سرويس وديگري يدك است وحالت خاموش وروشن بودن آنها در اتاق كنترل نشان داده مي شود مكش اين تلمبه ها مجهز به صافي وشير جدا كننده وخروجي آنها مجهز به شيرهاي يك طرفه وجدا كننده وفشار سنج مي باشد. ميزان جريان خروجي از تلمبه ها به توسط يك المان اندازه گير جريان اندازه گيري گرديده و به دو كنترولر جريان انتقال مي يابد كنترولر اول صرفاً جهت محافظت تلمبه ها پيش بيني گرديده است ودر صورتي كه ميزان جريان از نقطه تنظيم كنترولر كمتر گردد ،شير كنترلي كه در مسير برگشت به مخزن مي باشد ،باز شده و با برگشت مقداري از مايعات گازي به مخزن از رسيدن ميزان جريان به حداقل جريان مورد نياز تلمبه ها جلوگيري مي نمايد.

اين شير كنترل در حالت بهره برداري عادي بسته شده و جريان برگشت متوقف مي گردد.

كنترولر دوم نقطه تنظيم آن توسط كنترولر سطح مايع در مخزن تعيين مي گردد اين كنترولر ميزان جريان مايعات گازي ورودي به برج تثبيت را كنترل مينمايد.

مايعات گازي خروجي از پمپها در مبدل حرارتي ودر قسمت لوله هاي مبدل بوسيله مايعات گازي تثبيت شده گرم گرديده ودرجه حرارت آن به حدود 123 درجه سانتي گراد ميرسد مبدل حرارتي از نوع پوسته ولوله مي باشد به علت وجود اختلاف فشار طراحي پوسته با لوله ها شير ايمني فشار بر روي پوسته پيش بيني گرديده است درجه حرارت مايعات گازي ورودي وخروجي اين مبدل حرارتي بوسيله دماسنجهايي در محل نسان داده مي شود.درجه حرارت مايعات خروجي اينمبدل بوسيله كنترولر درجه حرارت و با باز وبسته نمودن شير كنترول حرارت كه در مسير مايعات گازي تثبيت شده داغ قرار دارد ،كنترل مي گردد بمنظور محافظت لوله ها در برابر افزايش فشار ناشي از عدم عملكرد صحيح شير كنترل دما شير اطمينان حرارتي بر روي لوله ها پيش بيني مي گردد.مايعات گازي گرم شده پس از عبور از شير كنترل كه در جهت كنترل سطح مايعات در مخزن عمل مي نمايد بر روي سيني ششم برج تثبيت مايعات گازي مي ريزد شاخه دوم لوله سه اينچي حاوي حدود 25% مايعات گازي مي باشد كه به حالت سرد به برج تثبيت ارسال مي گردد. ميزان جريان مايعات در اين مسير توسط المان اندازه گير جريان اندازه گيري گرديده وبر مبنا نقطه تنظيم كه بوسيله كنترولر درجه حرارت برج ،تعيين مي گردد بوسيله كنترولر جريان كنترل ميگردد.

برج تثبيت مايعات گازي از دو قسمت تحتاني وفوقاني تشكيل شده كه داراي قطر هاي متفاوت بوده .قسمت فوقاني شامل 15 سيني مي باشد.مايعات گازي گرم بر روي سيني ششم ومايعات گازي سرد بر روي سيني شماره يك آن مي ريزد .و جريان برگشتي از قسمت تحتاني وارد مي شود .بدنه آن داراي چندين چاهك دماسنج بوده كه با استفاده از آنها مي توان درجه حرارت را در آن نقاط مشخص نمود. در ضمن در بالاي آن كنترولر درجه حرارت پيش بيني شده است كه درجه حرارت قسمت فوقاني برج تثبيت (روي سيني ششم) بوسيله اين كنترولر واز طريق تغيير نقطه تنظيم كنترولر جريان مايعات سرد وبا باز وبسته كردن شير كنترل ،كنترل مي گردد. بمنظور كنترل درجه حرارت قسمت تحتاني برج (بر روي سيني سيزدهم)نيز كنترولر درجه حرارت در نظر گرفته شده است كه با تغيير ميزان جريان داغ به ريبويلر درجه حرارت را كنترل مي كند.

مواد سبك وفرار مايعات گازي ورودي در برج تثبيت جدا گرديده و بصورت گاز از بالاي برج خارج مي گردد اين گاز بعنوان گاز سوخت در پالايشگاه مورد استفاده قرار مي گيرد فشار قسمت فوقاني برج بوسيله كنترولر فشار كنترل ميگردد. اين كنترولر بصورت split-range عمل مي نمايد در محدوده اول با تغيير وضعيت شير كنترل جريان گازي خروجي از برج تثبيت سعي در كنترل فشار برج مي نمايد ودر محدوده دوم با باز كردن شيري جريان گاز را به برج سوزا مي فرستد. در قبل از هر دو شير كنترل فوق الذكر المان اندازه گير جريان همراه باثبات ميزان جريان در اتاق كنترل تعبيه گرديده است كه ميزان جريان گاز خروجي را در هر دو مسير به واحد سوخت گازي وبرج سوزا اندازه گيري وثبت مي نمايد .

بمنظور محافظت برج در برابر افزايش فشار بيش از فشار طراحي شير هاي اطميناني در نظر گرفته شده است كه يكي در سرويس وديگري يدك بوده و تخليه آنها با برج سوزا مي باشد قسمت تحتاني برج تثبيت محل جمع آوري مايعات بوده كه اين قسمت داراي نشان دهنده سطح مايعات ،كنترولر سطح مايعات،سوئيچهاي سطح كم و زياد مي باشد عملكرد اين سوئيچها باعث بصدا در آوردن آژير در اتاق كنترل مي گردد. مايعات توليدي از انتهاي برج تثبيت خارج مي گردد و به ريبويلر ارسال مي گردد در اين مسير فشار بوسيله فشار سنج محلي ودما بوسيله دماسنج محلي اندازه گيري ودر اتاق كنترل نشان داده مي شود اين ريبويلر از نوع k ettle بوده ودر پوسته آن مايعات گازي وارد شده ودر لوله هاي آن كه بصورت شناور در مايعات گازي هستند ،روغن جريان دارد اين سيال گرم بوده .وحرارت خود را به مايعات گازي مي دهد در اثر حرارت مواد سبك وفرارتر مايعات گازي تبخير گرديده وبصورت گاز با درجه حرارتي معادل 225 درجه سانتي گراد از قسمت فوقاني پوسته خارج مي گردد. گازهاي خروجي بوسيله لوله 8 اينچي به بالاي قسمت تحتاني ارسال مي گردد. درجه حرارت اين جريان برگشتي بوسيله دماسنجي در اتاق كنترل نشان داده مي شود

مايعات گازي حاصله در ريبويلر جمع گرديده و بعلت وجود يك تيغه در آن ،مايعات گازي ورودي و مايعات گازي تثبيت شده در ريبويلر داراي نشان دهندهسطح مايعات مي باشد .

روغن داغ توسط تلمبه هاي مخصوص خود و به وسيلةلوله 10اينچي به ريبويلر فرستاده مي شود .در اين مسير عامل اندازه گير جريان قرار دارد كه ميزان جريان ورودي را به كنترولر جريان منتقل مي كند .همچنين دماسنجي درجةحرارت سيال را در اين مسير در اتاق كنترل نشان مي دهد .در مسير خروجي سيال از ريبويلر شير كنترل جرياني قرار دارد كه وضعيت آن بوسيله كنترولر جريان سيال تعيين مي گردد .لازم به توضيح است كه كنترولر درجه حرارت برج تثبيت ،نقطه تنظيم اين كنترل كننده را معين مي كند .در جه حرارت اين سيال توسط دماسنجي در محل نشان داده مي شود .

مايعات تثبيت شده از طريق لوله 6 اينچي از ريبويلر خارج مي گردد .اين مايعات كه گرم مي باشند وارد پوسته مبدل حرارتي گرديده و پس از از دست دادن گرماي خود از طريق لوله 6 اينچي خارج مي گردد.به منظور كنترل درجه حرارت مايعات گازي خوراك برج تثبيت ،يك مسير كنار گذر شامل شير كنترل درجه حرارت در نظر گرفته شده است.درجه حرارت مايعات گازي تثبيت شده خروجي از مبدل حرارتي توسط دماسنج در محل نشان داده مي شود .مايات تثبيت شده سپس در داخل خنك كن هوايي خنك مي گردد.اين خنك كن داراي دو پروانه و موتور بوده ومجهز به سوئيچ هاي ارزش زياد بوده كه اين سوئيچ ها علاوه بر به صدا در اوردن آژيرها در اتاق كنترل موتور مربوطه را نيز خاموش مي نمايد.تغيير ميزان خنك كنندگي د رفصول مختلف بوسيله تنظيم دستي كركره هايlouver اين خنك كن انجام مي شود.سوئيچ هاي درجه حرارت زياد و بسيار زياد در خروجي اين خنك كن پيش بيني گرديده اند كه آژيرهاي مربوطه را در اتاق كنترل بصدا در مي آورد.در ضمن سوئيچهاي درجه حرارت بسيار زياد باعث باز شدن شير قطع جريان در مسير مايعات تثبيت شده به مخزن ذخيره مايعات خارج از استاندارد و بستن شير قطع جريان در مسير مايعات تثبيت شده به مخزن ذخيره مايعات،مي گردد مايعات گازي تثبيت شده بعد از خنك كنهوايي از طريق شير كنترل سطحي به مخازن ذخيره مربوطه ارسال مي گردد. وضعيت شير كنترل فوق بوسيله كنترولر سطحي در جهت كنترل سطح مايعات گازي در برج تثبيت تعيين مي گردد . بمنظور تخليه ايمن مايعات توليد شده در واحد 300 به حوضچه سوزا شير قطع جريان اضطراري در مسير خروجي مايعات تثبيت شده در نظر گرفته شده است اين شير در حالت عادي بسته بوده ودر شرايط اضطراري از اتاق كنترل باز مي گردد باز شدن آن منوط به بسته بودن شير قطع جريان مايعات تثبيت شده به مخازن ذخيره مي باشد.

بخش چهارم

واحد هاي جانبي

1-تلمبه خانه وشبكه توزيع آب آتش نشاني (واحد 1100):

آب تصفيه شده از تصفيه خانه توسط خط لوله 4 اينچي به اين واحد ارسال مي گردد. آب ابتدا در مخزن اصلي ذخيره ،سپس از آنجا جهت استفاده به منابع مورد نياز ارسال مي شود آب مورد نياز سيستم آتش نشاني پس از خروج از مخزن فوق در دو مخزن بتوني ذخيره و از آنجا توسط تلمبه ها در سيستم فوق جريان مي يابد .سيستم آب آتش نشاني شامل دومخزن ذخيره بتوني ،تلمبه هاي آب آتش نشاني ،شبكه توزيع آب آتش نشاني ،جعبه شليك،سيستم آب پاش ثابت اطراف مخازن ذخيره است.آب سرويس پالايشگاه كه شامل مخزن ذخيره،تلمبه هاي تغذيه مخزن وشبكه توزيع است ،نيز در اين واحد گنجانده شده است.سيستم آتش نشاني كه در همة قسمتهاي پالايشگاه ،دور تا دور نصب شده است،بوسيله آب و دي اكسيد كربن براي مهار آتش سوزي مورد استفاده قرار مي گيرد.ضمناً دو پمپ ديزل داريم كه با فشار آب مورد نياز پالايشگاه را تامين مي كند.

2-نيروگاه(واحد 1500):

در اين واحد دو دستگاه توربين ژنراتور گازي به ظرفيت اسمي23 مگا ولت آمپر،11 كيلو ولت و50 هرتز سه فاز نصب مي باشد كه يكي بصورت يدك پيش بيني شده است اين نيروگاه برق مورد نياز پالايشگاه،شهرك مسكوني كاركنان ،مجتمع خدمات فني،چاهها،چند راهه هاي آغار ودالان وتسهيلات مركزي آغار را تامين مي نمايد .

3-سيستم گاز به آتش ومايعات گازي به گودال سوزا(واحد 1600):

اين واحد شامل مخزن جمع آوري مايعات ،گودال سوزا ،برج سوزا ،مخزن تفكيك كننده مايعات گازي مخزن تفكيك كننده نفت وآب و سيستم تخليه شير هاي ايمني مي باشد اين واحد بمنظور تخليه ايمن گازها ومايعات گازي در مواقع عادي واضطراري در نظر گرفته شده است. روش كار به اين ترتيب است كه كل گاز هاي پالايشگاه توسط يك هدر مشترك به يك مخزن بزرگ وارد مي شود كه آنجا باز هم مايعاتش گرفته مي شود وسپس توسط يك خط لوله به مشعل منتقل مي شود تا بسوزد.

هميشه يك فشار مثبت از انتهاي اين خط لوله در واحد گاز سوخت وجود دارد تا تامين كننده فشار هميشگي لوله متصل به مخزن باشد به عبارت ديگر به جهت اينكه مشعل براي الزامات ايمني هميشه بايد روشن باشد همواره حدود نيم ميليون فوت مكعب گاز از مخزن به مشعل مي رود وميسوزد.روشن بودن مشعل توسط چهار دوربين كه از زواياي مختلف پالايشگاه را فيلم برداري كرده و به اتاق كنترل ميفرستد ،كنترل مي گردد.

4-سيستم سوخت مايع(واحد 1900):

اين واحد جهت تامين سوخت مايع (گازوئيل) براي نيروگاه و ديزل برق اضطراري پيش بيني گرديده است كه به صورت يك مخزن در گوشةپالايشگاه واقع است .و حدودأ5000متر مكعب ظزفيت دارد و شامل تانك ذخيره ،تلمبةانتقال ،صافي ها و شبكة سوخت رساني مي باشد.حداقل فشار نسبي در اين واحد حدود 2 بار مي باشد .سوخت مايع مصرفي اين واحد ،گازوئيل است كه در واحد توليد نيرو (سوخت توربينها) ،واحد تزريق مواد شيميايي براي مخلوط كردن مواد ضدخوردگي،ژنراتورهاي توليد برق اضطراري و تلمبه هاي آتش نشاني ديزلي مورد استفاده قرار مي گيرد.

5-سيستم تزريق مواد شيميايي(واحد 2000):

اين واحد شامل مخزني در دو قسمت تزريق متانول و تزريق مواد شيميايي است كه مخازن مخلوط كننده مواد ضدخوردگي و گازوئيل،مخازن ذخيره مواد ضدخوردگي و همچنين تلمبه هاي تزريق اين مواد به سيستم فرايند ي پالايشگاه نيز در اين واحد وجود دارد.اين مواد با سه نوع فشاربالا(H.P)،فشار متوسط(M.P ) و فشار پايين(L.P) بسته به فشار خطوط مختلف،استفاده مي شود.

تزريق اين مواد زماني صورت مي گيرد كه فشار خيلي افت كند و خطوط يخ بزند كه با تزريق آ‎نها،يخ ذوب مي شود كه با اين ترتيب شيرهاي كنترل از خرابي محافظت مي شود . محل تزريق اين مواد قبل از شيرهاي كنترل فشار مي باشد در موارد تخليه فشار ،اين عمليات اتوماتيك انجام مي شود تزريق مواد ضد خوردگي هم جهت جلوگيري از خوردگي در خطوط گازي خروجي انجام مي شود.

بخش پنجم

آزمايشگاه

در آزمايشگاه پالايشگاه فراشبند ،آزمايشهاي استانداردي بر روي نمونه هاي روغن ،گاز ،گلايكول،آب و… جهت كيفيت وكنترل صورت مي گيرد كه بررسي كمي و كيفي آن مد نظر ادارات عملياتي بوده،روشهاي آزمايش در آزمايشگاه با توجه به امكانات و دستگاههاي موجود در آزمايشگاههاكه طبق آخرين روشهاي استانداردارائه شده در كتابهاي جهاني از قبيل ASTM &IP استخراج گرديده اند.

مهمترين آزمايشهاي موجود در اين آزماشگاه عبارتند از :

1-اندازه گيري فشار بخار در فرآورده هاي نفتي

2-اندازه گيري ميزان رنگ در فرآورده هاي نفتي

3-اندازه گيري نقطه شبنم در گاز طبيعي

4-اندازه گيري Flash Point

5-اندازه گيري ويسكوزيته سيال

به عنوان نمونه يكي از آزمايشاتي را كه در آزمايشگاه انجام گرفت گزارش مي كنيم:

آزمايش اندازه گيري فشار بخار مايعات گازي(نفتي):

اين آزمايش به روش ASTM-D323 انجام مي گيرد:

الف)لوازم مورد نياز آزمايش:

1-دستگاه بمب كه شامل قسمتهاي زير مي باشد(Reid vapor pressor bomb )

الف)محفظةاستوانةهوا Air chamber

ب)محظة نمونه Gasoline Chamber

ج)فشار سنج Pressor Gauge

2-حمام آب گرم :مجهز به دستگاه كنترل درجه حرارت براي گرم كردن نمونه در 100 درجه فارنهايت.

3-حمام سرد كننده Cooling Water Bath

4-حرارت سنج نوع ASTM شمارة 18f كه از 94 تا 108 درجة فارنهايت درجه بندي شده است و براي تعيين درجه حرارت درون محفظه به كار مي رود .

5-لوله رابط Teansfer Conection كه براي انتقال نمونه از ظرف نمونه گيري به محفظه از آن استفاده مي شود.

ب)آمادگي براي انجام آزمايش:

1-درون ظرف نمونه گيري ،هوا از نمونه اشباع مي شود كه براي اين كار ظرف محتوي نمونه را در درجه حرارت 30 تا 40 درجه فارنهايت از حمام بيرون آورده،سر پوش دهانه را برداشته،مقدار آن را كه بايد 70 تا 80 درصد ظرفيت داخلي ظرف باشدبررسي نموده،در صورت درستي ،سرپوش را روي دهانه محكم كرده،پس از تكان دادن شديد آن را به حمام آب سرد بر مي گردانيم.

2-آماده سازي محفظه نمونه كه در دماي 30 تا 40 درجه فارنهايت صورت مي گيرد.

3-آماده سازي محفظه هوا در هواي محيط :كه براي اين منظور پس از پاك كردن محفظةهوا فشارسنج را روي آن نصب كرده .سپس حرارت سنج را بوسيلةيك چوب پنبه سوراخ دار،درست در مركز استوانة هوا مستقر مي كنيم،به طريقي كه فاصله مخزن جيوه تا دهانة محفظه هوا90 اينچ باشد و بعد براي 5 دقيقه يا بيشتر قبل از سوار كردن آن را روي محفظة نمونه ،محفظة هوا را در اين حالت رها نموده،آنگاه درجه حرارت داخل محفظه را به عنوان درجه اوليه در صورتيكه تغييرات آن در زمان مذكور و يا در حدود 1 درجه فارنهايت باشد،خوانده مي شود.

روش كار آزمايش:

پس از آماده شدن وسايل،ظرف نمونه خنك شده را در حمام در آورده و در پوش آن را برداشته و لوله رابط سرد شده و لوله رابط هوا را به آن(توسط چوب پنبه)متصل مي كنيم .سپس فورأظرف سرد شده خالي كه بالاتر از لوله انتقال نمونه قرار گرفته شده،لوله انتقال نمونه را وارد آن شده،همزمان سيستم را به طور كامل وارونه كرده،بطوريكه اين ظرف خالي(gasoline cham.) درست در يك حالت راست قرار گرفته،فاصله انتهاي لوله ناقل تا كف ظرف حدود 25/.. اينچ باشد.

سيستم را به همين وضعيت نگه داشته تا محفظة نمونه از مايع پر و لبريز شود . سپس محفظه را خيلي آهسته روي ميز كار مي زنيم تا چنانچه در نمونه هوايي باشد .خارج شود. در صورت كاسته شدن نمونه،دوباره محفظه را با نمونه پر مي كنيم تا سرريز شود . سپس خيلي سريع يعني در مدت كمتر از 20 ثانيه محفظه هوا را با توجه به شرائط ذكر شده در قسمت آمادگي براي آزمايش روي محفظة هوا و محل مخصوص خود نصب شده،بلافاصله دستگاه فشار بخار آماده شده را وارونه كرده،اجازه ميدهيم تا نمونه درون gasoline cham. وارد محفظه هوا شود. سپس بعد از تكان شديد و از تكان شديد و ن منفذ .در محل اتصال قسمتهاي آن را درون حمام آب گرم فروبرده،به نحوي كه سطح آب به اندازة1 اينچ از محفظة هوا بالاتر باشد. پس از گذشت 5 دقيقه با دست مختصرضربه اي به فشار سنج وارد كرده،آنرا مي خوانيم.آنگاه بمب را از حمام بيرون آورده،در حالت واژگون شديدأ تكان داده،فورأ به حمام آب گرم بر مي گردانيم.بعد از هر دو دقيقه يكبار براي پنج مرتبه يا بيشتر يعني تا زمانيكه نتيجة خواندن اندازه فشار سنج براي دو نوبت تغيير نكرد،عمل را ادامه مي دهيم.معمولأ اين عمليات 20تا 30 دقيقه زمان مي برد و در خاتمه اندازه فشار بخار مايع را در صورتيكه فاصله بين درجات فشارسنج psi 1/0باشد،با دقت نزديك به 05 /0 پوند و چنانچه فاصله بين درجات فشارسنج psi 5/0-2/0 باشد،با دقت نزديك به 1/0 پوند خوانده و يادداشت مي كنيم.

د)محاسبه و گزارش نتايج:

در صورتيكه روش آماده كردن محفظة هوا در 100 در جة فارنهايت بكاررفته باشد،اندازه فشار بخار مايع را عينأ مي توان گزارش داد . ولي چنانچه روش مهيا كردن محفظه در هواي محيط انجام گرفته باشد،بايد از روي جدول تصحيح فشار بخار ،فاكتور تصحيح را ياقته ،آنرا از فشار بخار يادداشت شده كم كرده و براي درجه حرارتهاي ديگر مي توان از فرمول زير استفاده كرد:

-(P100-Pt) (=((P-Pt)(T-100)/(T+400)مقدار تصحيح

كه در آن:

T:درجه حرارت محفظة هوا در شروع آزمايش

P :فشار بارومتريك هوا در لحظة آزمايش

Pt :فشار بخار آب در درجه حرارت T

P100 :فشار بخار آب در درجه حرارت 100 درجة فارنهايت مي باشد.

+ نوشته شده در جمعه نوزدهم اسفند ۱۳۹۰ساعت 13:38 توسط آیت کاوسی مقدم |